จากลือเล่าพญานาค สู่หลักฐานใต้ฐานพระธาตุ

จากลือเล่าพญานาค สู่หลักฐานใต้ฐานพระธาตุ

ตามตำนานอุรังคธาตุที่ปริวรรตโดยสิลา วีระวงส์ วรรณกรรมใบลานโบราณของภาคอีสาน... เล่าว่าพญานาคมีบทบาทสำคัญในการสร้างและปกปักรักษาพระธาตุพนม จ.นครพนม เรื่องเล่าว่าพญานาคใต้แม่น้ำโขงเฝ้าองค์พระธาตุมานับร้อยปี ปกป้องพระอุรังคธาตุที่บรรจุอยู่ภายใน ทายสิ... คุณเชื่อฝั่งไหน มนุษย์สร้าง หรือ นาคสร้าง แต่ในคืนวันที่ 11 สิงหาคม 2518 เรื่องเล่ากลับเผชิญกับความจริง... ฝนตกหนักและพายุพัดแรงต่อเนื่องกันหลายวัน ชาวบ้านริมฝั่งโขงมองขึ้นไปเห็นยอดเจดีย์ทองเริ่มเอียง... ทว่าไม่มีใครทันตั้งตัว องค์พระธาตุพนมถล่มลงมาทั้งองค์ต่อหน้าต่อตา เสียงร้องไห้ดังก้องไปทั้งสองฝั่งแม่น้ำ หลายคนเชื่อว่านี่คือลางร้าย... เป็นการกระทำของพญานาคผู้พิทักษ์ บันทึกของกรมศิลปากรและหอจดหมายเหตุแห่งชาติระบุว่า สาเหตุที่แท้จริงคือฐานรากที่ทรุดตัวจากฝนตกหนักและพายุพัดต่อเนื่องหลายวัน ประกอบกับความเก่าแก่ของโครงสร้างองค์พระธาตุเอง... ไม่ใช่คำสาป ไม่ใช่การพิโรธของสิ่งศักดิ์สิทธิ์ใด กลับกลายเป็นว่า... ความจริงทางวิศวกรรมนี้ต่างหากที่กลายเป็นจุดเริ่มต้นของศรัทธาครั้งใหม่ รัฐบาลไทยร่วมกับกรมศิลปากรเริ่มบูรณะปฏิสังขรณ์องค์พระธาตุขึ้นใหม่ทันที ใช้เวลาหลายปีในการรวบรวมชิ้นส่วน วางฐานราก และก่อองค์เจดีย์ทองขึ้นอีกครั้ง จนกระทั่งปี พ.ศ. 2522 พิธีฉลองสมโภชองค์พระธาตุพนมที่บูรณะเสร็จสมบูรณ์จึงเกิดขึ้น... ท่ามกลางน้ำตาแห่งความปีติของผู้คนนับหมื่น เจดีย์ทองที่เคยล้มกลับยืนตระหง่านอีกครั้งเหนือฝั่งโขง วัดพระธาตุพนมวรมหาวิหารได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานสำคัญของชาติ ยืนยันคุณค่าทางประวัติศาสตร์ที่จับต้องได้ ตำนานพญานาคยังคงเล่าขานกันต่อไปในหมู่บ้าน... เป็นเรื่องราวแห่งศรัทธาที่หล่อเลี้ยงจิตใจคนอีสานมานับร้อยปี ส่วนบันทึกทางประวัติศาสตร์ก็ยืนยันความจริงอีกชั้นหนึ่ง... สองสิ่งนี้ไม่จำเป็นต้องขัดแย้งกัน เพราะศรัทธาคือแรงใจที่ทำให้คนลุกขึ้นสร้างใหม่ ส่วนความจริงคือบทเรียนที่ทำให้สิ่งที่สร้างใหม่นั้นมั่นคงยิ่งกว่าเดิม จากซากปรักหักพังริมฝั่งโขง... สู่เจดีย์ทองที่ยืนหยัดมาจนถึงวันนี้ นี่คือบทพิสูจน์ว่าแม้ตำนานจะเลือนหาย แต่ศรัทธาของผู้คนไม่เคยสูญสลาย