เงินกลมมีติ่งประหลาด ทำไมโบราณเลือกทรงนี้?

เงินกลมมีติ่งประหลาด ทำไมโบราณเลือกทรงนี้?

มันชื่อว่า "พดด้วง"... เงินตราหลักของราชสำนักไทย ที่ไม่ได้ปั๊มด้วยแม่พิมพ์เหมือนเหรียญทั่วไป แต่เกิดจากการหลอมแท่งเงินให้อ่อนตัว แล้วขดโค้งเป็นวงกลมด้วยมือ... ปลายที่ขดไม่สนิทนั่นแหละ คือติ่งงอนที่คุณเห็น ทว่าติ่งนั้นไม่ใช่ของประดับ... มันคือจุดที่ช่างหลวงในกรมพระคลังมหาสมบัติ ประทับตราประจำแผ่นดินลงไป บ้างเป็นตราจักร บ้างเป็นตราครุฑ แต่ละรัชกาลมีตราของตัวเอง เพื่อยืนยันว่าเงินก้อนนี้แท้ ผลิตโดยราชสำนัก ปลอมไม่ได้ กลับกลายเป็นว่า... ความปราณีตแบบนี้ ผลิตได้ทีละลูกด้วยมือเท่านั้น ไม่มีเครื่องจักรมาช่วย ตราบใดที่ราชสำนักค้าขายกันเองในแผ่นดิน พดด้วงก็ยังทำหน้าที่ได้ดี ทายสิ... ถ้าคุณเป็นพ่อค้าต่างชาติ ต้องนับเงินหลายพันลูกในคราวเดียว คุณจะเลือกอะไร ระหว่างก้อนกลมมีติ่งที่ต้องคลึงดูตราทีละลูก กับเหรียญแบนที่กองซ้อนนับได้ไว นั่นแหละคือปัญหาจริงที่เกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่สี่... เมื่อการค้ากับต่างชาติขยายตัวมหาศาล พ่อค้าฝรั่งไม่ยอมรับพดด้วง เพราะนับยาก ตรวจสอบยาก ต้องชั่งน้ำหนักทีละก้อน ทั้งที่เงินไทยแท้และมีค่าไม่แพ้ใคร แต่ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ความบริสุทธิ์ของเนื้อเงิน... มันอยู่ที่รูปทรงที่โลกสมัยใหม่ตามไม่ทัน รัชกาลที่สี่จึงโปรดเกล้าฯ ให้ตั้ง "โรงกระสาปน์สิทธิการ" ขึ้น บริเวณโรงทำเงินพดด้วงเดิม หน้าพระคลังมหาสมบัติ... ผลิตเหรียญแบนกลมแบบสากลขึ้นเป็นครั้งแรกของแผ่นดินไทย ลองนึกภาพช่างหลวงคนหนึ่ง ที่เคยหลอมเงินขดด้วยมือมาทั้งชีวิต ต้องเปลี่ยนมาใช้เครื่องปั๊มเหรียญแบบใหม่... เสียงค้อนตอกตราที่เคยดังกังวานในโรงเงินเก่า ค่อยๆ เงียบลง แทนที่ด้วยเสียงเครื่องจักรที่แม่นยำกว่า เร็วกว่า กระทั่งปลายรัชกาลที่ห้า พดด้วงถูกยกเลิกจากการเป็นเงินที่ใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมายอย่างสมบูรณ์ เหรียญกลมเข้ามาแทนที่ทั้งระบบ ทรงประหลาดที่คุณเห็นในตู้พิพิธภัณฑ์วันนี้... ไม่ใช่ความบังเอิญ แต่คือลายมือของช่างหลวงในยุคที่ยังไม่มีเครื่องจักร คือรอยต่อระหว่างโลกเก่ากับโลกใหม่ ที่แผ่นดินไทยเคยเดินผ่านมาแล้วอย่างภาคภูมิ