คลองตรงยาว 32 กม. ขุดด้วยมือได้ไง?

คลองตรงยาว 32 กม. ขุดด้วยมือได้ไง?

พ.ศ. 2409 แผ่นดินรัชกาลที่ 4 ... พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชดำริให้ขุดคลองดำเนินสะดวก เชื่อมแม่น้ำแม่กลองเข้ากับแม่น้ำท่าจีน เส้นทางผ่านจังหวัดราชบุรี ฟังดูเหมือนงานธรรมดา แต่สิ่งที่ไม่มีใครคาดคิดคือ เส้นทางที่เลือกนั้น ตรงยาวเกือบตลอดสาย ไม่คดโค้งตามธรรมชาติเหมือนคลองทั่วไปในยุคนั้น เชื่อกันว่าไม่มีเครื่องจักรกลใดๆ ไม่มีเครื่องวัดระดับทันสมัย มีเพียงแรงงานคนจำนวนมาก จอบ เสียม และสายตามนุษย์ที่ต้องกะระยะเอาเอง คลองเสร็จใน พ.ศ. 2411 เพียง 2 ปีเท่านั้น ระยะทางกว่า 32 กิโลเมตร ตรงเกือบสมบูรณ์ ขณะนี้เป็นที่ปริศนา ว่าช่างสมัยนั้นใช้วิธีใดเพื่อให้เส้นทางตรงขนาดนี้ โดยไม่มีบันทึกเทคนิคที่ชัดเจน แต่สิ่งที่ชัดเจนกว่าคือ ผลของความตั้งใจนั้น เมื่อคลองเสร็จ น้ำไหลบรรจบ สองฝั่งคลองที่เคยเป็นป่ารกกลับกลายเป็นแผ่นดินอุดม ชาวบ้านเข้ามาจับจองปลูกสวน ผลไม้ขึ้นเขียวสองข้างทาง ทั้งส้ม มะพร้าว และผลไม้เมืองร้อนนานาชนิด แต่เรือกลับสำคัญกว่าถนน เพราะคลองคือเส้นทางเดียวที่ตัดผ่านสวนทุกแปลง ชาวสวนจึงพายเรือลำเล็กบรรทุกผลผลิตออกมาขายกันตั้งแต่ฟ้ายังไม่สาง หมอกบางๆ ลอยเหนือผิวน้ำ แสงแดดอ่อนสาดกระทบใบพายที่แหวกน้ำเป็นจังหวะ เสียงต่อรองราคาดังแทรกกลิ่นผลไม้สดและอาหารเช้าที่ลอยมาตามลม จากคลองที่ขุดเพื่อประโยชน์ทางเดินเรือ กลับกลายเป็นตลาดเช้ากลางน้ำที่มีชื่อเสียงแห่งหนึ่งของภาคกลาง สืบทอดวิถีนี้มาจนถึงปัจจุบัน เมื่อสัตวทศชาติเปลี่ยนไป ตลาดน้ำคลองดำเนินสะดวกยังคงสัญญาสืบทอด คำตอบที่แน่ชัดของการขุดให้ตรงอาจหายไปกับยุคสมัย แต่ร่องรอยของมันยังพูดคนอยู่ เป็นเส้นทางน้ำที่หล่อเลี้ยงชีวิตคนริมคลองมากว่าร้อยห้าสิบปี บางครั้ง มรดกของอดีต ไม่ได้วัดด้วยคำตอบว่า 'ทำอย่างไร' แต่วัดด้วยผลลัพธ์ที่ยังคงมีชีวิตอยู่ตรงหน้าเรา